Paliłaś latami? NFZ zbada płuca tomografem za darmo i bez skierowania. Policz swoje paczkolata

Rak płuca to najczęstsza przyczyna zgonów nowotworowych w Polsce, głównie dlatego, że wykrywa się go za późno. Od października 2026 roku NFZ finansuje nowy program: niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej dla osób, które palą lub paliły przez wiele lat. Badanie jest bezpłatne i nie wymaga skierowania. Wyjaśniamy, kto się kwalifikuje i jak policzyć paczkolata.

Nowe badanie w koszyku NFZ

Ministerstwo Zdrowia dopisało do listy programów profilaktycznych finansowanych przez NFZ niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej, w skrócie NDTK. Jej celem jest wczesne wykrywanie raka płuca. Lek. Michał Dzięgielewski z Centrali NFZ mówi: „Wczesne wykrycie zmian nowotworowych jest bardzo ważne, ponieważ znacznie zwiększa szanse na skuteczne leczenie”.

Skala problemu jest duża. Według danych przytaczanych przez NFZ co roku w Polsce rozpoznaje się około 20,7 tys. nowych zachorowań na raka płuca, a zgonów jest około 26 tys. rocznie. To ponad jedna piąta wszystkich zgonów z powodu nowotworów. Z paleniem tytoniu wiąże się 85–90 proc. zachorowań. Prognozy przytaczane przez NFZ mówią o około 32,5 tys. zachorowań w 2029 roku.

Najważniejszy powód, dla którego rak płuca zbiera tak duże żniwo, to późne wykrywanie. Często daje objawy dopiero wtedy, gdy choroba jest zaawansowana. Badanie przesiewowe ma znaleźć zmiany wcześniej, u osób, które jeszcze nic nie czują. Dlatego program jest skierowany do ludzi bez dolegliwości, ale z długą historią palenia.

Kto może się zgłosić

Kryteria określa rozporządzenie ministra zdrowia. Do programu mogą się zgłosić:

• osoby w wieku 55–74 lat, które mają za sobą co najmniej 20 paczkolat palenia i nadal palą albo rzuciły palenie nie dawniej niż 15 lat temu,
• osoby w wieku 50–54 lat, które spełniają te same warunki dotyczące palenia i mają dodatkowe czynniki ryzyka.

Szczegółowy opis kryteriów, w tym dodatkowych czynników ryzyka dla młodszej grupy, NFZ publikuje na swojej stronie w zakładce „Dla Pacjenta”, w części „Profilaktyka na NFZ”.

Jak policzyć paczkolata

Paczkolata to prosty rachunek: liczba paczek wypalanych dziennie razy liczba lat palenia. NFZ podaje dwa przykłady:

• 1 paczka dziennie przez 20 lat = 20 paczkolat,
• 2 paczki dziennie przez 10 lat = 20 paczkolat.

Jeśli paliłaś pół paczki dziennie, potrzeba 40 lat palenia, żeby dojść do 20 paczkolat. Dobrze policzyć to na spokojnie, z kartką, i zrobić to samo dla męża, brata czy sąsiadki, którzy palili przez lata. Pamiętaj też o drugim warunku: jeśli ktoś rzucił palenie ponad 15 lat temu, do programu się nie kwalifikuje.

Bez skierowania i bez limitów

Program jest bezpłatny. Nie trzeba skierowania od lekarza. Wystarczy zgłosić się do placówki, która ma podpisaną z NFZ umowę na ten program. NFZ zapewnia, że świadczenia są nielimitowane, czyli fundusz płaci za każde wykonane badanie.

Placówki muszą spełniać szereg warunków, m.in. mieć wykwalifikowany personel i odpowiedni sprzęt. Wymagania przygotowali eksperci, w tym krajowa konsultantka w dziedzinie radiologii i diagnostyki obrazowej prof. Edyta Szurowska.

Gdzie już można się zbadać

We wrześniu oddziały NFZ we wszystkich województwach ogłosiły konkursy na wykonawców. Pierwsze umowy podpisano w trzech województwach: świętokrzyskim, małopolskim i wielkopolskim. Obowiązują od 1 października 2026 roku, a pierwsi pacjenci mogli zgłaszać się od drugiej połowy października.

W województwach dolnośląskim, opolskim i podlaskim konkursy ogłoszono ponownie. Według komunikatu NFZ zaktualizowanego 23 października program ma tam ruszyć prawdopodobnie w listopadzie. Docelowo badanie ma być dostępne w całej Polsce, a NFZ chce podpisać umowy z co najmniej 32 placówkami. Paweł Florek z Centrali NFZ tłumaczy, że w województwie opolskim do pierwszego konkursu zgłosiła się jedna placówka, ale nie spełniła wymaganych warunków.

Listę placówek NFZ udostępnia w wyszukiwarce „Gdzie się leczyć” (gsl.nfz.gov.pl), w części poświęconej programom profilaktycznym. Można też zadzwonić na całodobową Telefoniczną Informację Pacjenta NFZ: 800 190 590.

Wynik badania warto omówić z lekarzem rodzinnym. Jeśli tomografia pokaże zmiany, o dalszej diagnostyce i ewentualnym leczeniu decyduje się zawsze z lekarzem.

Źródło: Narodowy Fundusz Zdrowia, komunikat „Pierwsze umowy podpisane. Rusza program profilaktyki raka płuca” (aktualizacja 23.10.2026).

Ilustracja: wygenerowana przez AI