Neurolog o pierwszym sygnale alzheimera: problem z obsługą pralki czy pilota

Zmiany w mózgu prowadzące do choroby Alzheimera mogą zaczynać się nawet 20 lat przed pojawieniem się pierwszych objawów — mówi w rozmowie z Medonetem neurolog dr Anna Filipek-Gliszczyńska. Najwcześniejszym zauważalnym sygnałem bywa nie utrata pamięci o przeszłości, lecz niezdolność do nauczenia się obsługi nowego urządzenia domowego.

Na świecie z alzheimerem żyje dziś ponad 55 mln osób, w tym ponad 600 tys. Polaków. Prognozy mówią o 139 mln chorych w 2050 r., czyli wzroście sięgającym 300 proc. w ciągu 25 lat.

— To okropna choroba, która powoli zabiera to, kim jesteśmy — mówi dr Anna Filipek-Gliszczyńska.

Co dzieje się w mózgu

Za proces odpowiadają patologiczne białka odkładające się w tkance nerwowej.

— W dużym uproszczeniu można powiedzieć, że winne temu są patologiczne białka, które zaczynają odkładać się w mózgu. To β-amyloid i białka tau — związki, które niszczą komórki nerwowe, kumulując się wewnątrz i wokół nich. To jest obowiązująca teoria, tzw. teoria amyloidowa — tłumaczy neurolog.

Skutkiem jest kurczenie się mózgu chorego. Nauka wciąż nie ustaliła, dlaczego organizm przestaje rozkładać te związki, choć u osób zdrowych dzieje się to bez przeszkód. Na początku ubytki są niewielkie, a zadania obumarłych neuronów przejmują inne komórki.

— Niestety destrukcyjne działanie toksycznych białek zatacza coraz szersze kręgi, ginie coraz więcej neuronów i to zaczyna ujawniać się pod postacią symptomów — zauważa specjalistka.

Pralka, pilot, nowy telefon

Pierwsze symptomy nie wpływają na codzienne funkcjonowanie i mogą utrzymywać się miesiącami albo latami. Lekarka opisuje przypadek pacjentki, która od kilku lat nie robiła prania, bo po wymianie pralki nie potrafiła nauczyć się jej obsługi — pranie przejął mąż. Nikt w rodzinie nie widział w tym problemu, choć było to już zaburzenie funkcji poznawczych, na które składają się pamięć, uwaga, mowa, orientacja wzrokowo-przestrzenna i czytanie ze zrozumieniem. Otępienie, kojarzone potocznie z alzheimerem, to dopiero taki stopień tych zaburzeń, który utrudnia codzienne życie.

Choroba uderza najpierw w pamięć świeżą. Chorzy pamiętają wydarzenia sprzed lat, gubią się w tym, co dzieje się teraz.

— Chorzy mają problem z datami, zapominają o spotkaniach, na coś się umawiają, a potem o tym nie pamiętają. Czasami pytają kilka razy o to samo lub wciąż opowiadają tę samą historię. Bywa, że na tym wczesnym etapie choroby ludzie mają problem z obsługą pilota do telewizora, dekodera, nie są w stanie nauczyć się korzystać z nowego telefonu komórkowego, pralki, zmywarki czy innego bardziej złożonego urządzenia — wylicza neurolog.

Od czego zależy tempo choroby

Faza początkowa trwa rok lub kilkanaście miesięcy, ale przebieg jest indywidualny. Największe znaczenie mają choroby współistniejące: cukrzyca, miażdżyca, nadciśnienie, odwodnienie, anemia, infekcje, zaburzenia elektrolitowe. Im więcej takich obciążeń, tym szybciej giną komórki mózgu. Dlatego lekarka zaleca stałą opiekę lekarza pierwszego kontaktu i szybki dostęp do badań krwi i moczu.

Pojedyncze zapominanie nie musi oznaczać choroby — funkcje poznawcze zwalniają fizjologicznie u wszystkich, najczęściej po 60-65. roku życia. Częstą skargą jest słowo, które zostaje na końcu języka. Neurolog radzi zgłaszać takie zmiany lekarzowi i obserwować, czy narastają, czy utrzymują się na stałym poziomie — z uwzględnieniem wieku, wykształcenia i chorób pacjenta.