Płacisz za badania prywatnie? Sprawdź, jak NFZ zapłaci za nie od 2026 roku

Wielu pacjentów nadal uważa, że wizyta u lekarza rodzinnego ogranicza się wyłącznie do podstawowej morfologii krwi lub wypisania recepty. Tymczasem od 2026 roku sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Niewiedza na temat przysługujących praw może powodować, że niepotrzebnie ponosimy koszty prywatnych badań.

Zamiast wydawać pieniądze w prywatnych laboratoriach, warto wiedzieć, że szeroki zakres badań w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) jest finansowany przez NFZ.

Szeroki wachlarz badań laboratoryjnych i obrazowych w POZ

Lekarz rodzinny dysponuje dziś narzędziami diagnostycznymi, które jeszcze niedawno były dostępne tylko w specjalistycznych poradniach drugiego stopnia. Aktualne przepisy jasno stanowią:

„Lekarz rodzinny może skierować na badania w związku z prowadzonym leczeniem i na podstawie wskazań medycznych”.

Oznacza to, że w przypadku uzasadnionej potrzeby zdrowotnej lekarz ma prawo i obowiązek zlecić odpowiednie testy bez kierowania pacjenta do długich kolejek.

Obecne przychodnie POZ oferują kompleksową pomoc – podstawą są oczywiście badania hematologiczne, takie jak morfologia z rozmazem i OB, ale to dopiero początek. W każdej placówce z umową NFZ pacjenci mogą liczyć na dostęp do:

• badania biochemiczne (sód, potas, wapń, żelazo, mocznik, kreatynina, glukoza, albumina),
• próby wątrobowe (AST, ALT, ALP, GGTP, bilirubina),
• diagnostyki tarczycy (TSH, FT3, FT4),
• profilu lipidowego (cholesterol całkowity, HDL, LDL, triglicerydy),
• markerów nowotworowych, np. PSA.

Bezpłatne badania obrazowe – oszczędność i szybka diagnoza

Diagnostyka obrazowa w POZ również została znacznie rozszerzona, co pozwala uniknąć wysokich kosztów prywatnych badań. Teraz można wykonać bezpłatnie:

• RTG klatki piersiowej, zatok, kręgosłupa, kończyn, miednicy, czaszki,
• USG tarczycy, przytarczyc, ślinianek, nerek, pęcherza moczowego i brzucha,
• badania endoskopowe – gastroskopia i kolonoskopia,
• EKG w spoczynku.

Jeśli badania obrazowe, np. prześwietlenie płuc, wykażą nieprawidłowości, lekarz rodzinny może zlecić tomografię komputerową, co znacznie skraca czas oczekiwania na diagnozę.

Budżet powierzony – nowe możliwości wykonania badań za darmo

Dzięki budżetowi powierzchowemu lekarz rodzinny dysponuje środkami na badania, które wcześniej musieliśmy opłacać z własnej kieszeni. To szczególnie ważne w diagnostyce anemii i przewlekłego zmęczenia, np. ferrytyna, witamina B12 czy kwas foliowy. W prywatnych laboratoriach takie badania kosztują od kilkudziesięciu do ponad stu złotych.

Budżet pokrywa także takie testy jak:

• przeciwciała anty-HCV, testy przesiewowe HIV,
• panele alergiczne IgE (wziewne i pokarmowe, np. pyłki, roztocza, mleko, orzechy),
• szybkie testy dla dzieci, takie jak Strep-test na anginę czy testy combo na grypę, COVID i RSV.

Opieka koordynowana w POZ – dostęp do specjalistycznych badań

Największą zmianą jest jednak opieka koordynowana. Jeśli Twoja przychodnia realizuje ten system, zyskasz dostęp do badań, które do tej pory kojarzyły się z poradniami kardiologicznymi czy pulmonologicznymi. Warto jednak pamiętać, że nie wszystkie placówki mają umowę na każdy zakres świadczeń.

W ramach opieki koordynowanej możesz wykonać bezpłatnie:

• badania kardiologiczne: echo serca, Holter EKG (24, 48 i 72 h), Holter RR, próbę wysiłkową,
• USG naczyń: Doppler tętnic szyjnych i kończyn dolnych,
• spirometrię oraz spirometrię z próbą rozkurczową,
• diagnostykę tarczycy: antyTPO, antyTSHR, antyTG i biopsję aspiracyjną cienkoigłową.