Rosnące zachorowania na raka wątroby – hepatolog o przyczynach u młodszych pacjentów

Pierwotny rak wątroby to jedno z największych globalnych wyzwań zdrowotnych, będące trzecią najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych na świecie. Mimo postępów w profilaktyce i leczeniu liczba nowych zachorowań pozostaje alarmująco wysoka – w 2022 roku zdiagnozowano niemal 870 tysięcy przypadków, a do 2050 roku może ich być nawet 1,5 miliona rocznie. Dominującą odmianą jest rak wątrobowokomórkowy, stanowiący około 80% wszystkich przypadków.

Co powoduje narastające przypadki raka wątroby?

Niepokojące sygnały napływają z Wielkiej Brytanii, gdzie rośnie liczba poważnych uszkodzeń wątroby, w tym raka, zwłaszcza u młodych mężczyzn stosujących sterydy anaboliczne. Prof. Stephen Wigmore z University of Edinburgh podkreśla, że główną przyczyną jest niekontrolowane używanie preparatów kupowanych poza systemem opieki zdrowotnej. Choroba przez długi czas rozwija się bezobjawowo, co prowadzi do wykrycia w zaawansowanym stadium. – W praktyce tacy pacjenci często czują się dobrze, dlatego uszkodzenia pozostają niezauważone – wyjaśnia dr Giedre Putelyte z kliniki Castle Craig w Edynburgu.

Badania naukowców z Chin i USA, opublikowane w czasopiśmie „Portal Hypertension & Cirrhosis”, wskazują na zmianę dominujących czynników ryzyka. Jeszcze niedawno kluczowe były zakażenia wirusami HBV i HCV, ale obecnie coraz większe zagrożenie stanowi stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD), wcześniej znana jako niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby.

Długoterminowe badania polskie i ich wyniki

W Polsce takie badania dopiero ruszają. – Nie mamy jeszcze szeroko zakrojonych danych krajowych na temat raka wątrobowokomórkowego, ale prowadzimy pierwsze długoterminowe analizy – mówi hepatolog prof. dr hab. n. med. Jerzy Jaroszewicz z Wydziału Nauk Medycznych w Zabrzu. Według niego zakażenia wirusowe, zwłaszcza HCV, nadal odgrywają kluczową rolę.

Co zaskakujące, prof. Jaroszewicz podkreśla, że zespół metaboliczny – w tym stłuszczenie wątroby, cukrzyca i otyłość – znacząco zwiększa ryzyko raka, szczególnie u zakażonych HCV. U pacjentów po wyleczeniu HCV bez zaburzeń metabolicznych pięcioletnie ryzyko wynosi około 3%, ale przy współistniejącym stłuszczeniu wątroby, cukrzycy czy nadciśnieniu przekracza 10%.

Choroba dotyka coraz młodszych pacjentów

Na ryzyko raka wątroby wpływają m.in. otyłość, cukrzyca i zaburzenia lipidowe. – Ponad 80% pacjentów z rakiem wątroby ma otyłość, a im jest ona większa, tym wyższe ryzyko. Cukrzyca dotyczy około 70% z nich, a zaburzenia lipidowe – czyli podwyższony „zły” cholesterol – około 60% – wyjaśnia ekspert.

Coraz więcej pacjentów z chorobami wątroby to osoby stosunkowo młode. Badanie populacyjne Białystok Plus, obejmujące mieszkańców miasta w wieku 18–80 lat, wykazało wyraźny wzrost istotnej otyłości, zwłaszcza u mężczyzn około 30. roku życia. Młodsze grupy, jak licealiści czy studenci, mają mniej problemów, ale sytuacja pogarsza się po trzydziestce. Otyłość rozwijająca się w tym wieku utrzymuje się przez dekady.

Czy stłuszczenie wątroby można cofnąć?

– Stłuszczenie wątroby to choroba o opóźnionym zapłonie. Przejście od stłuszczenia do marskości trwa zwykle 15–20 lat – to czas na interwencję – wyjaśnia hepatolog. Zmiany niefarmakologiczne, takie jak redukcja masy ciała o 10%, regularna aktywność fizyczna i zdrowa dieta, pozwalają cofnąć stłuszczenie u ponad połowy pacjentów.

W zaawansowanych przypadkach potrzebne jest leczenie farmakologiczne, ale dla wielu osób zmiana stylu życia to podstawa terapii.

Późne wykrywanie raka – największy problem

Nieleczona MASLD może przekształcić się w zapalenie wątroby (MASH), prowadząc do marskości, bliznowacenia i wzrostu ryzyka nowotworu. W Polsce rocznie diagnozuje się około 3000 nowych przypadków raka wątroby, ale śmiertelność jest bardzo wysoka – 8–9 na 10 chorych umiera w ciągu roku od diagnozy, co stawia nas wśród najgorszych krajów w Europie.

– Główną przyczyną tych statystyk jest późne rozpoznanie. Nowotwór długo nie daje objawów lub są one niespecyficzne, a gdy się pojawią, choroba jest zaawansowana – podkreśla prof. Jaroszewicz.

Zaleca badania krwi (próby wątrobowe) i USG. Pacjentom z otyłością, cukrzycą lub zespołem metabolicznym poleca regularne USG co sześć miesięcy w ramach nadzoru onkologicznego.

Typowe objawy zaawansowanego raka wątroby

Rak wątroby rozwija się długo bez objawów. Według American Cancer Society najbardziej charakterystycznym symptomem w zaawansowanym stadium jest żółtaczka, występująca u niemal 90% pacjentów z powodu blokady dróg żółciowych. Towarzyszą jej tępy ból w prawym podżebrzu, uporczywy świąd skóry, ciemny mocz i odbarwione stolce.

Proste działania dla skutecznej profilaktyki

Profilaktyka raka wątroby nie jest skomplikowana. Prof. Jaroszewicz radzi: zbadać się na wirusy HBV i HCV oraz zaszczepić przeciw HBV. Kolejno ograniczyć alkohol – nawet małe ilości zwiększają ryzyko.

Regularna aktywność fizyczna, choćby 15–30 minut dziennie, zdrowa dieta i kontrola masy ciała to klucz do zapobiegania.