Włoski na brodzie i niewytłumaczalne przybieranie na wadze mają wspólną przyczynę. Nie ignoruj tych objawów

Pojedyncze, ciemne włoski pojawiające się na brodzie lub nad górną wargą często lekceważymy, traktując je jako drobną niedogodność estetyczną lub urodową przypadłość. W medycynie taki objaw może jednak sygnalizować poważniejsze zaburzenia hormonalne, takie jak zespół Cushinga – rzadka, lecz groźna choroba spowodowana nadmiarem kortyzolu w organizmie. Dowiedz się, kiedy symptomy jak hirsutyzm powinny skłonić do działania i co może być ich przyczyną.

• Nadmiar kortyzolu powoduje hirsutyzm, otyłość brzuszną oraz charakterystyczne rozstępy
• Najczęstszą przyczyną zespołu Cushinga jest długotrwałe leczenie glikokortykosteroidami, rzadziej guzy przysadki lub nadnerczy
• Hirsutyzm występuje też w PCOS, wrodzonym przerostu nadnerczy czy nowotworach wydzielających androgeny

Hirsutyzm a zespół Cushinga – jakie mają powiązanie?

Zespół Cushinga to stan przewlekłego nadmiaru kortyzolu, zwanego hormonem stresu. U 70–80% chorych wynika on z długotrwałego stosowania glikokortykosteroidów, np. w leczeniu astmy czy chorób reumatycznych. Rzadziej przyczyną są guzy przysadki mózgowej (tzw. choroba Cushinga) lub nowotwory nadnerczy.

Wysoki poziom kortyzolu zaburza metabolizm, gospodarkę hormonalną i zmienia wygląd ciała. Jednym z wczesnych objawów jest hirsutyzm – nadmierne owłosienie typu męskiego u kobiet. Włosy stają się wtedy grubsze, ciemniejsze i rosną w miejscach typowych dla mężczyzn, takich jak broda czy okolica nad górną wargą.

Przeczytaj też: PCOS to nie tylko chore jajniki. Tak choroba szkodzi ciału

Ocena nasilenia hirsutyzmu – skala Ferrimana–Gallweya

W praktyce klinicznej stopień hirsutyzmu mierzy się skalą Ferrimana–Gallweya. Ocenia ona dziewięć obszarów ciała: brodę, okolicę nad górną wargą, klatkę piersiową, brzuch, plecy, ramiona i uda. Każdą partię punktuje się od 0 do 4 – im więcej włosów, tym wyższa ocena. Wynik powyżej 8 punktów wskazuje na hirsutyzm, choć metoda jest subiektywna i zależy od lekarza.

Objawy zespołu Cushinga – nie tylko hirsutyzm

Nadmierne owłosienie to zaledwie jeden z symptomów zespołu Cushinga. Do kluczowych należą:

• Zaokrąglona, tzw. „księżycowata” twarz
• Otyłość skoncentrowana w okolicy tułowia
• Szerokie, czerwone rozstępy, często szersze niż 1 cm
• Skłonność do siniaków
• Osłabienie mięśni, zwłaszcza nóg
• Trądzik
• Hirsutyzm

Bez leczenia choroba zwiększa ryzyko powikłań: nadciśnienia, cukrzycy typu 2, osteoporozy, zaburzeń nastroju i spadku odporności.

Hirsutyzm – czy zawsze oznacza zespół Cushinga?

Nadmierne owłosienie u kobiet nie musi wskazywać na zespół Cushinga. Częściej powoduje je zespół policystycznych jajników (PCOS), zwłaszcza u młodych kobiet. Hirsutyzm towarzyszy też wrodzonej nadczynności nadnerczy, guzom jajników lub nadnerczy produkującym androgeny, nadczynności tarczycy czy lekom takim jak danazol. Bywa też idiopatyczny – bez ustalonej przyczyny mimo badań.

Diagnostyka i leczenie zespołu Cushinga

Diagnoza opiera się na badaniach hormonalnych: teście hamowania deksametazonem, nocnym oznaczeniu kortyzolu w ślinie oraz dobowym wydalaniu wolnego kortyzolu z moczem. Po potwierdzeniu nadmiaru kortyzolu wykonuje się badania obrazowe, np. rezonans magnetyczny przysadki lub tomografię nadnerczy.

Leczenie dostosowuje się do przyczyny: stopniowo odstawia glikokortykosteroidy, usuwa guzy chirurgicznie lub stosuje leki hamujące syntezę kortyzolu, jak ketokonazol czy metyrapon. Terapię prowadzi się w specjalistycznych ośrodkach endokrynologicznych.