Wzrost zachorowań na mononukleozę latem. Pacjenci wymagają przeszczepu wątroby

Letni wzrost zachorowań na mononukleozę zakaźną

W ostatnich miesiącach lekarze odnotowują wyraźny wzrost zachorowań na mononukleozę zakaźną, chorobę wywoływaną przez wirusa Epstein-Barr (EBV). Ta infekcja, choć na początku może być mylona z anginą, bywa groźna i prowadzi do poważnych powikłań, w tym ostrej niewydolności wątroby. W najcięższych przypadkach pacjenci wymagają pilnego przeszczepu tego narządu.

Przyczyny wzrostu zakażeń latem

Mononukleoza rozprzestrzenia się drogą kropelkową oraz przez kontakt ze śliną zakażonej osoby. W okresie letnim, kiedy odbywają się wakacyjne wyjazdy, obozy i festiwale, dochodzi do częstszych zakażeń. Wspólne korzystanie z butelek, dzielenie się jedzeniem oraz wakacyjne kontakty to najczęstsze przyczyny przenoszenia wirusa, zwłaszcza wśród młodzieży i młodych dorosłych.

Z danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Instytutu Badawczego (NIZP PZH – PIB) wynika, że w Polsce rocznie rejestruje się od 2 do ponad 3 tysięcy zachorowań na mononukleozę. Specjaliści podkreślają występowanie luki immunologicznej po pandemii oraz rosnącą liczbę ciężkich przypadków wymagających hospitalizacji, szczególnie z powodu zajęcia narządów miąższowych, takich jak wątroba.

Objawy i rozpoznanie choroby

Mononukleoza, wywoływana przez wirusa EBV z rodziny herpeswirusów, często przebiega bezobjawowo u dzieci, ale w okresie nastoletnim i wczesnej dorosłości daje pełnoobjawowy obraz choroby. Do najczęstszych symptomów należą:

• wysoka gorączka dochodząca do 39–40°C, utrzymująca się przez kilka dni,
• silny ból gardła z powiększonymi migdałkami pokrytymi białoszarym nalotem,
• bolesne, powiększone węzły chłonne na szyi i karku,
• skrajne zmęczenie utrzymujące się nawet po ustąpieniu innych objawów,
• powiększona wątroba i śledziona u około połowy chorych, co powoduje uczucie ucisku w jamie brzusznej.

Wczesne rozpoznanie mononukleozy jest trudne ze względu na podobieństwo objawów do anginy ropnej. W przeciwieństwie jednak do anginy, węzły chłonne są często uogólnione, a podanie antybiotyku amoksycyliny powoduje u pacjentów pojawienie się charakterystycznej wysypki.

Leczenie i powikłania wątrobowe

Leczenie mononukleozy polega na łagodzeniu objawów poprzez odpoczynek, intensywne nawadnianie oraz stosowanie leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych. Antybiotyki nie działają na wirusa EBV, a ich niewłaściwe stosowanie może wywołać wysypkę. Z powodu ryzyka pęknięcia powiększonej śledziony, pacjentom zaleca się unikanie wysiłku fizycznego przez kilka tygodni.

U części chorych wirus wywołuje ostre zapalenie wątroby, co prowadzi do masywnego uszkodzenia hepatocytów, zaburzeń krzepnięcia, żółtaczki oraz toksycznego uszkodzenia mózgu (encefalopatii). Gdy dochodzi do piorunującej niewydolności wątroby, konieczny staje się pilny przeszczep organu. Takie przypadki odnotowują coraz częściej oddziały zakaźne i transplantologiczne.

Profilaktyka zakażeń EBV

Wirus EBV może uaktywniać się okresowo w ślinie osób będących bezobjawowymi nosicielami, co utrudnia całkowitą ochronę przed zakażeniem. Obecnie nie istnieje szczepionka przeciwko mononukleozie. Aby zmniejszyć ryzyko zakażenia, należy przestrzegać zasad higieny osobistej, zwłaszcza podczas letnich imprez masowych:

• unikać wspólnego picia z jednej butelki, puszki lub szklanki,
• nie dzielić się jedzeniem ani sztućcami,
• nie używać cudzych szczoteczek do zębów czy pomadek do ust,
• regularnie i dokładnie myć ręce.

Tego typu środki zmniejszają ryzyko przyjęcia dużej dawki wirusa, która może prowadzić do ciężkich powikłań wątrobowych.