Włosy zostają na szczotce, paznokcie się łamią, a zmęczenie nie mija mimo snu. Idziesz na morfologię i słyszysz, że wszystko jest w porządku. Tak może wyglądać niedobór żelaza, którego zwykła morfologia nie wychwytuje. We wrześniu 2026 roku Amerykańskie Towarzystwo Hematologiczne (ASH) opublikowało nowe wytyczne, które jaśniej określają, kiedy mówimy o niedoborze. Wyjaśniamy, co się zmieniło i jakie badania warto zrobić.
Nowy próg: 30 ng/ml
Wytyczne ukazały się w czasopiśmie Blood Advances, a w Polsce opisał je serwis Interia Zdrowie. Według ASH u dorosłych o niedoborze żelaza świadczy ferrytyna na poziomie 30 ng/ml lub niższym. Ferrytyna pokazuje zapasy żelaza w organizmie, dlatego jej oznaczenie pozwala wykryć problem, zanim rozwinie się pełnoobjawowa niedokrwistość.
W grupach większego ryzyka, na przykład przy obfitych miesiączkach, granica jest wyższa i wynosi 50 ng/ml. Osobną sytuacją jest stan zapalny, choćby przy chorobach zapalnych jelit, infekcjach czy nowotworach. Ferrytyna może wtedy rosnąć mimo niedoboru żelaza. W takich przypadkach na niedobór może wskazywać ferrytyna poniżej 100 ng/ml albo wysycenie transferryny (TSAT) poniżej 20 proc. Wynik zawsze trzeba oceniać razem z innymi badaniami i stanem pacjentki.
Morfologia w normie nie zawsze oznacza, że jest dobrze
Hemoglobina może mieścić się w normie, choć zapasy żelaza są już za małe. Dlatego sama morfologia nie zawsze pokazuje problem. Objawy niedoboru bywają mało charakterystyczne i łatwo zrzucić je na stres czy przemęczenie:
- przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
- zawroty i bóle głowy,
- bladość skóry,
- kołatanie serca i zadyszka przy wysiłku,
- wypadanie włosów i łamliwe paznokcie,
- uczucie zimna i kłopoty z koncentracją.
Jakie badania zrobić
Na portalu mp.pl dr n. med. Ernest Kuchar z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu odpowiadał pacjentce, której mimo dobrej morfologii wypadały włosy. Przy podejrzeniu niedokrwistości z niedoboru żelaza radził wykonać:
- pełną morfologię z odsetkiem retikulocytów,
- stężenie żelaza w surowicy,
- stężenie ferrytyny,
- całkowitą zdolność wiązania żelaza (TIBC).
Lekarz zaznaczył, że analiza pierwiastkowa włosów, oferowana komercyjnie, nie jest uznaną metodą wykrywania niedoboru żelaza. Dodał też, że wypadanie włosów może wynikać z niedoboru żelaza, ale częściej mają je inne przyczyny, na przykład niedoczynność tarczycy albo grzybica. Najpierw warto pójść do lekarza rodzinnego, a w razie potrzeby do dermatologa.
Kto jest najbardziej narażony
Niedobór żelaza dotyczy około 2 mld ludzi na świecie. Szczególnie narażone są kobiety miesiączkujące i w ciąży, dzieci, osoby z chorobami przewodu pokarmowego oraz osoby, które przewlekle tracą krew. Jeśli opiekujesz się starszą mamą albo tatą, którzy chorują na żołądek lub jelita, a skarżą się na osłabienie, warto zapytać lekarza o ferrytynę.
Nie zaczynaj od tabletek
Interia, powołując się na wytyczne, podkreśla, że wykryty niedobór powinien skłonić lekarza do szukania jego przyczyny. Może nią być zbyt uboga dieta, zaburzenia wchłaniania albo utrata krwi, także z przewodu pokarmowego. To ważne zwłaszcza u kobiet, które już nie miesiączkują. Samo łykanie żelaza nie rozwiąże problemu, jeśli nie wiadomo, skąd się wziął. Suplementacji nie należy też zaczynać bez wskazań i ustalonej dawki.
W diecie żelazo najlepiej przyswaja się z mięsa, ryb i podrobów, a z produktów roślinnych dostarczają go strączki, pestki dyni, kasza gryczana czy natka pietruszki. Witamina C poprawia wchłanianie, a kawa, herbata i wapń mogą je ograniczać. Jeśli masz objawy niedoboru, skonsultuj się z lekarzem.
Ilustracja: wygenerowana przez AI
Comments