Zakaz BPA w opakowaniach już obowiązuje. Część puszek na owoce, warzywa i ryby ma czas do 2028 roku

Bisfenol A, w skrócie BPA, przez lata był obecny w puszkach, plastikowych butelkach i pojemnikach na żywność. Unia Europejska go zakazała, a 20 lipca 2026 r. minął główny okres przejściowy. Nie oznacza to jednak, że wszystkie opakowania z BPA zniknęły ze sklepów. Najdłużej poczekamy na zmiany w części puszek z konserwami.

Czym jest BPA i dlaczego go zakazano

BPA służy do produkcji tworzyw sztucznych (poliwęglanu) i żywic epoksydowych. W branży spożywczej trafia do materiałów, z których robi się opakowania, oraz do powłok chroniących ich wnętrze, na przykład w metalowych puszkach i wieczkach słoików. Może przenikać z nich do jedzenia i napojów.

W 2023 r. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustalił tolerowane dzienne pobranie BPA na poziomie 0,2 nanograma na kilogram masy ciała. To około 20 tys. razy mniej niż tymczasowa wartość z 2015 r. EFSA zwróciła szczególną uwagę na wpływ BPA na układ odpornościowy i oceniła, że poziom narażenia konsumentów budzi obawy zdrowotne.

Co mówi unijne prawo

Zakaz wprowadza rozporządzenie Komisji (UE) 2024/3190 z 19 grudnia 2024 r. Zabrania ono używania BPA we wszystkich materiałach i wyrobach mających kontakt z żywnością, poza kilkoma wyjątkami. Rozporządzenie (UE) 2026/250 z lutego 2026 r. poprawiło i doprecyzowało przepisy przejściowe.

Firmy dostały 18 miesięcy na zmianę materiałów. Od 20 lipca 2026 r. większości wyrobów jednorazowych i wielokrotnego użytku wykonanych z BPA nie można już po raz pierwszy wprowadzać na unijny rynek.

Główny ciężar zmian spoczywa na producentach, którzy muszą zmienić materiały, procesy produkcji i dokumentację. Unijne ograniczenia mają stopniowo zmniejszać to źródło narażenia konsumentów.

Czego dotyczy zakaz

Gazeta Prawna wymienia, że zmiany obejmują przede wszystkim:

• powłoki wewnątrz metalowych puszek,
• plastikowe butelki wielokrotnego użytku,
• pojemniki mające kontakt z żywnością,
• dystrybutory wody,
• inne artykuły kuchenne i opakowania objęte unijnymi przepisami.

Dopuszczono tylko dwa wąskie zastosowania przemysłowe: żywice nakładane na bardzo duże zbiorniki, o pojemności ponad 1000 litrów, oraz specjalne membrany filtracyjne. W obu przypadkach BPA nie może w wykrywalnej ilości przenikać do żywności, a wyroby trzeba oczyścić przed pierwszym użyciem.

Dlaczego stare opakowania jeszcze zobaczysz

Przepisy przewidują okresy na wyprzedanie zapasów. Według Food Packaging Forum:

• opakowania jednorazowe wprowadzone na rynek przed 20 lipca 2026 r. można jeszcze przez 12 miesięcy napełniać i zamykać, a potem sprzedawać do wyczerpania zapasów,
• wyroby wielokrotnego użytku, takie jak butelki czy pojemniki, wprowadzone przed tym terminem, mogą zostać na rynku do 20 lipca 2027 r.,
• dłuższe terminy dostały zastosowania uznane przez Komisję za technicznie trudniejsze.

Wyjątek dla konserw

Do 20 stycznia 2028 r. można wprowadzać na rynek jednorazowe wyroby do konserwowania niektórych owoców, warzyw i ryb, czyli przede wszystkim część puszek. Później mogą być jeszcze przez rok napełniane i zamykane. Ten sam termin, 20 stycznia 2028 r., dotyczy metalowych wyrobów, w których powłokę z BPA nałożono tylko na zewnątrz, oraz profesjonalnego sprzętu do przetwarzania żywności (ten może zostać na rynku do 20 stycznia 2029 r.).

W praktyce więc konserwy z puszek z BPA mogą jeszcze przez jakiś czas stać na sklepowych półkach i nie jest to łamanie prawa. Sklep, który je sprzedaje, nie robi nic niezgodnego z przepisami.

Co to oznacza w twojej kuchni

Gazeta Prawna podkreśla, że nie trzeba od razu wyrzucać starszych butelek ani pojemników z domu, bo przepisy dotyczą produkcji i wprowadzania wyrobów na rynek. Nie da się też po wyglądzie opakowania poznać, czy zawiera BPA ani kiedy trafiło do sprzedaży. Zmiana będzie stopniowa: z czasem coraz więcej opakowań do żywności będzie produkowanych bez bisfenolu A.

Jeśli chcesz ograniczać kontakt z BPA już teraz, możesz częściej wybierać przetwory w szklanych słoikach i świeże produkty zamiast konserw. To wybór, a nie konieczność, bo decyzja o zakazie ma przede wszystkim obniżać narażenie całej populacji w dłuższym czasie.

Źródło: Food Packaging Forum, Gazeta Prawna (GazetaPrawna.pl).

Ilustracja: wygenerowana przez AI