Dieta roślinna kojarzy się ze zdrowiem. Badanie opublikowane 8 kwietnia 2026 roku w czasopiśmie „Neurology” pokazuje jednak, że nie każda roślinna dieta działa tak samo. Gdy w jadłospisie przeważają rafinowane zboża, soki owocowe, ziemniaki i cukier, ryzyko demencji było wyższe. Gdy pełne ziarna, warzywa, owoce i orzechy, niższe.
Kogo badano
Naukowcy wykorzystali dane 92 849 osób z amerykańskiego badania Multiethnic Cohort Study. Uczestnicy mieli na początku średnio 59 lat i pochodzili z różnych grup: byli wśród nich Afroamerykanie, Amerykanie japońskiego pochodzenia, Latynosi, rdzenni Hawajczycy i biali. Obserwacja trwała średnio 11 lat. W tym czasie choroba Alzheimera lub inna postać demencji rozwinęła się u 21 478 osób.
Uczestnicy opisywali w kwestionariuszach, co jedzą. Badacze oceniali ich dietę w trzech skalach i dzielili ludzi na pięć grup, od tych, którzy najmniej trzymali się danego sposobu jedzenia, do tych, którzy trzymali się go najbardziej.
Co jest po „lepszej”, a co po „gorszej” stronie
Badacze rozróżnili dwa rodzaje diety roślinnej.
- Zdrowa dieta roślinna: pełne ziarna, owoce, warzywa, oleje roślinne, orzechy, rośliny strączkowe, herbata i kawa.
- Niezdrowa dieta roślinna: rafinowane zboża, czyli na przykład białe pieczywo i biały makaron, soki owocowe, ziemniaki i dodany cukier.
To, że soki owocowe trafiły do drugiej grupy, wiele osób zaskoczy. W tym podziale liczy się jakość: cały owoc to co innego niż szklanka soku. Badanie nie obejmowało diet wegetariańskich ani wegańskich, tylko proporcje produktów roślinnych i zwierzęcych w zwykłym jadłospisie.
Wyniki w liczbach
Porównując osoby, które najbardziej trzymały się danego sposobu jedzenia, z tymi, które trzymały się go najmniej:
- ogólnie dieta z przewagą roślin wiązała się z 12 proc. niższym ryzykiem demencji,
- zdrowa dieta roślinna z 7 proc. niższym ryzykiem,
- niezdrowa dieta roślinna z 6 proc. wyższym ryzykiem.
Wyniki uwzględniały między innymi wiek, aktywność fizyczną i cukrzycę.
Zmiana nawyków też ma znaczenie
Jedna z najciekawszych części badania dotyczy zmiany diety. 45 065 uczestników po dziesięciu latach ponownie opisało, co je. U osób, których jadłospis przesunął się w stronę niezdrowej diety roślinnej, ryzyko demencji było o 25 proc. wyższe niż u tych, których dieta się nie zmieniła. Ci, którzy od niezdrowej diety się odsunęli, mieli ryzyko niższe o 11 proc.
Autorka badania, dr Song-Yi Park z Uniwersytetu Hawajskiego, zwraca uwagę, że korzyści widać nawet wtedy, gdy ktoś zmienia dietę w starszym wieku. Podkreśla też, że ważne jest nie tylko to, by jeść więcej roślin, ale żeby była to dieta dobrej jakości.
Dlaczego sok to nie to samo co owoc
Badanie nie tłumaczy szczegółowo, dlaczego soki trafiły do niezdrowej grupy, ale podział jest jasny: liczy się jakość produktu roślinnego. Sok, także ten bez dodatku cukru, to głównie płyn z cukrami owocowymi. Pijemy go szybko, łatwo wypić dwie szklanki i nie czuć się najedzonym. Cały owoc trzeba pogryźć, zjada się go wolniej i trudniej przesadzić z ilością.
Podobnie jest z pieczywem. Bułka z białej mąki i chleb razowy to oba produkty roślinne, ale w tym badaniu stanęły po dwóch różnych stronach. Badanie było finansowane przez amerykańskie Narodowe Instytuty Zdrowia, w tym Narodowy Instytut ds. Starzenia się.
Czego to badanie nie mówi
To badanie obserwacyjne. Pokazuje związek, a nie dowód, że dieta sama w sobie chroni przed demencją albo ją wywołuje. Uczestnicy sami opisywali, co jedzą, a ludzie nie zawsze dokładnie to pamiętają. Różnice w procentach są przy tym umiarkowane, więc nie ma powodu, by bać się każdej szklanki soku.
Jeśli chcesz coś zmienić, możesz zacząć od drobiazgów: zamiast soku zjeść całe jabłko, zamiast białej bułki wybrać razową, do obiadu dodać więcej warzyw i strączków, a na przekąskę garść orzechów. Jeśli zauważasz u siebie lub bliskich kłopoty z pamięcią, porozmawiaj o tym z lekarzem. To on oceni, czy potrzebne są badania, a o diecie przy chorobach przewlekłych także decyduj wspólnie z nim.
Źródło: News-Medical, „Neurology” (Multiethnic Cohort Study), American Academy of Neurology.
Ilustracja: wygenerowana przez AI
Comments