Jak rozpoznać i reagować na udar mózgu – zasady, które ratują życie

Udar mózgu w Polsce – skala problemu

Co roku udar mózgu dotyka około 90 tysięcy osób w Polsce. Choroba ta jest jedną z głównych przyczyn zgonów oraz trwałej niepełnosprawności. W przypadku udaru liczy się każda minuta, ponieważ w ciągu minuty nieleczonego udaru umiera około 1,9 miliona neuronów. Szybkie rozpoznanie i natychmiastowa reakcja są kluczowe dla przeżycia i ograniczenia uszkodzeń mózgu.

Jak rozpoznać udar? Zasada FAST

Aby w kilka sekund ocenić, czy ktoś może mieć udar, pomocny jest akronim FAST:

„F (Face) – opadający kącik ust lub drętwienie jednej strony twarzy; A (Arms) – nagła słabość kończyny, trudność w uniesieniu obu rąk; S (Speech) – niewyraźna mowa lub trudność w rozumieniu prostych zdań; T (Time) – nie zwlekaj, dzwoń pod numer 112” — zaleca Polskie Towarzystwo Neurologiczne.

W przypadku pojawienia się powyższych objawów natychmiast należy wezwać pogotowie ratunkowe. Samodzielne dojazdy do szpitala nie są zalecane, ponieważ ratownicy medyczni przekazują informacje do oddziału udarowego, co pozwala skrócić czas rozpoczęcia leczenia.

Leczenie udaru – czas ma fundamentalne znaczenie

Leczenie udaru powinno rozpocząć się jak najszybciej po wystąpieniu objawów. Tromboliza, czyli dożylne podanie leku rozpuszczającego skrzepy, jest najskuteczniejsza, gdy zaczyna się ją do 4,5 godziny od pojawienia się objawów. Alternatywnie możliwe jest mechaniczne usunięcie skrzepliny (trombektomia) – im wcześniejsze jej wykonanie, tym większa szansa na powrót do zdrowia.

W 2024 roku Polskie Towarzystwo Neurologiczne wprowadziło nowe wytyczne, które dopuszczają stosowanie tenekteplazy zamiast alteplazy u wybranych pacjentów, pod warunkiem szybkiej kwalifikacji do leczenia.

Profilaktyka i postępowanie po udarze

Profilaktyka obejmuje regularne kontrolowanie ciśnienia tętniczego, poziomu cholesterolu LDL, cukrzycy oraz migotania przedsionków. Nie można lekceważyć tzw. mini-udarów (TIA), ponieważ są one sygnałem ostrzegawczym i wymagają pilnej konsultacji neurologicznej.

Po udarze konieczna jest rehabilitacja oraz zmiana stylu życia, w tym wprowadzenie diety śródziemnomorskiej, regularnej aktywności fizycznej oraz zaniechanie palenia tytoniu. Te działania zmniejszają ryzyko nawrotu choroby.

Kiedy dzwonić po pomoc?

Natychmiastowa pomoc jest wskazana przy następujących objawach:

• nagłe osłabienie lub drętwienie twarzy, ręki lub nogi, zwłaszcza po jednej stronie;
• zaburzenia mowy, widzenia lub równowagi;
• silny, nietypowy ból głowy.

W przypadku wystąpienia któregokolwiek z tych symptomów należy natychmiast zadzwonić pod numer 112.