Ryba maślana legalna w Polsce, zakazana w Japonii i ograniczona we Włoszech

Ryba maślana, sprzedawana w polskich sklepach i podawana w restauracjach, w kilku krajach została wycofana z obrotu lub objęta ścisłymi ograniczeniami. W Japonii zakaz sprzedaży eskolara obowiązuje od lat, podobne restrykcje wprowadziły Włochy, a w Stanach Zjednoczonych dystrybucja tych ryb wielokrotnie trafiała na listę ostrzeżeń Agencji Żywności i Leków (FDA). Powodem nie są toksyny ani zanieczyszczenia, lecz rodzaj tłuszczu, którego ludzki układ pokarmowy nie potrafi strawić.

Estry woskowe i keriorrhea

Pod handlową nazwą „ryba maślana” kryje się kilka gatunków, przede wszystkim eskolar (Lepidocybium flavobrunneum) i kostropak (Ruvettus pretiosus). Oba należą do rodziny Gempylidae, a ich mięso zawiera duże ilości estrów woskowych. Organizm ich nie rozkłada, więc przechodzą przez przewód pokarmowy w niemal niezmienionej postaci.

Po zjedzeniu większej porcji pojawiają się bóle brzucha, nudności, wymioty i biegunka. Najbardziej charakterystycznym objawem jest tłusta, pomarańczowa biegunka określana jako keriorrhea. Dolegliwości występują zwykle w ciągu kilku godzin od posiłku i u zdrowych dorosłych mijają samoistnie po kilkunastu do kilkudziesięciu godzin. Jeśli objawy są nasilone, utrzymują się dłużej albo prowadzą do odwodnienia, konieczny jest kontakt z lekarzem.

Największe ryzyko dotyczy osób z chorobami przewodu pokarmowego, dzieci, seniorów oraz kobiet w ciąży. Ostrożność zalecana jest też tym, którzy sięgają po ten gatunek po raz pierwszy — reakcja organizmu bywa różna, a wielkość porcji przekłada się bezpośrednio na nasilenie dolegliwości.

Dlaczego w Polsce można ją kupić

Kraje, które zdecydowały się na zakazy, powoływały się na liczbę zgłoszeń działań niepożądanych po spożyciu ryb z rodziny Gempylidae. W USA sprzedaż pozostaje dozwolona, ale po kolejnych ostrzeżeniach FDA część importerów sama usunęła te gatunki z oferty.

Polskie przepisy nie przewidują zakazu. Ryba maślana może być sprzedawana legalnie, pod warunkiem że spełnia wymagania bezpieczeństwa żywności i została prawidłowo oznakowana. Problemem bywa samo nazewnictwo — kupujący często nie wie, który konkretnie gatunek trafia na jego talerz, bo handlowa nazwa obejmuje kilka ryb o zbliżonych właściwościach.

Osoby z dolegliwościami trawiennymi mogą sięgnąć po inne gatunki, które dostarczają kwasów omega-3 bez ryzyka keriorrhei. Informacje pochodzą z komunikatów FDA oraz Głównego Inspektoratu Sanitarnego.