Wcześniejsza menopauza i alzheimer. Naukowcy policzyli, ile lat zdrowego mózgu może to kosztować

Większość kobiet dobrze pamięta, kiedy skończyły się u nich miesiączki. Nowe badanie sugeruje, że ten wiek może mieć związek z tym, jak będzie pracował mózg kilkadziesiąt lat później. Autorki od razu zaznaczają, że ich praca nie ma nikogo straszyć. Wyjaśniamy, co dokładnie ustalono.

Kto brał udział w badaniu

Badanie opublikowało czasopismo JAMA Network Open. Prowadził je zespół, w którym byli m.in. dr M. Pia Campagna i prof. Riley M. Bove z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco. Wykorzystano dane z dwóch długoletnich amerykańskich badań prowadzonych przez ośrodek Rush w Chicago.

Uczestniczyło 2603 starszych kobiet, które na początku miały średnio 78 lat i nie miały rozpoznanej demencji. Obserwowano je do 18 lat i co roku badano ich pamięć oraz myślenie. U 774 kobiet co dwa lata wykonywano rezonans magnetyczny mózgu. Kobiety same podawały, w jakim wieku miały pierwszą i ostatnią miesiączkę oraz czy menopauza była naturalna, czy wynikała z operacji.

Co wyszło

Wcześniejsza menopauza wiązała się z nieco szybszym pogarszaniem się ogólnej sprawności umysłowej i pamięci. Kobiety z wcześniejszą menopauzą otrzymywały też diagnozę choroby Alzheimera w młodszym wieku. Badacze oszacowali, że menopauza o 10 lat wcześniej oznaczała prawie dwa lata mniej życia bez choroby Alzheimera w starszym wieku.

Zespół sprawdzał również tak zwane zmiany w istocie białej mózgu. To jasne plamki widoczne w rezonansie, które mogą świadczyć o uszkodzeniu drobnych naczyń krwionośnych. U kobiet z naturalną menopauzą przejście jej o 5 lat wcześniej wiązało się z około 15 proc. większym przyrostem takich zmian w ciągu dziesięciu lat.

Menopauza naturalna i po operacji

Związek z pamięcią i chorobą Alzheimera był silniejszy u kobiet, u których menopauza była skutkiem operacji, na przykład usunięcia jajników. Z kolei przyrost zmian w istocie białej zaobserwowano tylko w grupie z menopauzą naturalną. Badacze zwracają uwagę, że operacja nagle zatrzymuje produkcję hormonów, co może sugerować ich bezpośrednią rolę. Z drugiej strony jajniki często usuwa się z powodu chorób, które same niosą ryzyko.

Długość okresu rozrodczego

Badacze sprawdzili też, ile lat minęło od pierwszej do ostatniej miesiączki. Krótszy okres rozrodczy również wiązał się z szybszym pogarszaniem się pamięci i wcześniejszym początkiem choroby Alzheimera. Prof. Bove sugeruje, że znaczenie może mieć dłuższy kontakt organizmu z hormonami rozrodczymi. Z kolei całkowita objętość mózgu była związana z wiekiem menopauzy tylko w niewielkim stopniu. Dr Campagna zaznacza, że ta różnica była mniejsza niż to, co zwykle uznaje się za mały efekt.

Czego to badanie nie mówi

To badanie obserwacyjne. Pokazuje związek, a nie to, że wczesna menopauza sama uszkadza mózg. Może ona być na przykład oznaką szybszego starzenia się całego organizmu albo wiązać się z genami, chorobami autoimmunologicznymi, chemioterapią czy wcześniejszymi problemami z naczyniami.

Dr Campagna podkreśla, że wyniki to średnie dla dużej grupy kobiet, a nie przepowiednia dla konkretnej osoby. Kobiety podawały wiek menopauzy z pamięci, więc mogły się mylić. Nie uwzględniono też w pełni ciąż, karmienia piersią ani stosowania tabletek antykoncepcyjnych.

Badanie nie odpowiada też na pytanie o hormonalną terapię menopauzalną. Badania obserwacyjne sugerowały, że może chronić mózg, ale w lepszych badaniach klinicznych tego nie wykazano. Prof. Bove nazywa to jednym z głównych pytań bez odpowiedzi.

Co z tego wynika

Prof. Bove mówi, że celem badania nie jest niepokojenie kobiet, ale zachęcenie ich, by okres okołomenopauzalny traktowały jako szansę. Serwis Association of Health Care Journalists zwraca uwagę, że wczesna menopauza może być sygnałem, by przyjrzeć się zdrowiu serca i naczyń na dłużej. Menopauza na początku czterdziestki nie oznacza automatycznie demencji.

Jeśli przeszłaś menopauzę wcześnie, powiedz o tym lekarzowi rodzinnemu lub ginekologowi. Warto regularnie kontrolować ciśnienie, cholesterol i cukier, ruszać się i dbać o sen. O ewentualnym leczeniu, także hormonalnym, decyzję podejmuje się z lekarzem, który zna całą historię zdrowia.

Źródło: PsyPost, Association of Health Care Journalists, JAMA Network Open.

Ilustracja: wygenerowana przez AI