Maślan sodu w suplementach — lekarki wyjaśniają, komu pomaga, a kto powinien uważać

Maślan sodu stał się jednym z najczęściej kupowanych suplementów przy dolegliwościach jelitowych, choć jego naturalnym źródłem pozostaje własna mikrobiota człowieka. Kwas masłowy, inaczej maślan lub kwas butanowy, należy do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) i powstaje przede wszystkim w jelicie grubym, gdy bakterie fermentują błonnik i skrobię oporną. W czystej postaci cuchnie i szybko traci trwałość, dlatego producenci kapsułek sięgają po jego sól sodową.

Tempo powstawania tego związku różni się wzdłuż przewodu pokarmowego. „Dynamika produkcji kwasu masłowego jest zależna od odcinka przewodu pokarmowego – najszybciej jest on wytwarzany i adsorbowany we wstępnicy, wolniej w esicy i odbytnicy, niezależnie od tego, iż właśnie dla kolonocytów w tej lokalizacji jest głównym źródłem energii, czynnikiem stymulującym wzrost i różnicowanie komórek nabłonkowych” — czytamy w „Gastroenterologii Praktycznej”.

Co maślan robi w jelicie

Już w latach 80. badacze wykazali, że maślan stanowi podstawowe paliwo dla kolonocytów, wspomaga odnowę i gojenie śluzówki. Stabilizuje ścianę jelita, wpływa na szczelność bariery jelitowej oraz wydzielanie śluzu, przez co patogenom trudniej ją przekroczyć. SCFA porządkują skład flory bakteryjnej, sprzyjając „dobrym” szczepom, a w badaniach na zwierzętach dojelitowe podanie ich mieszaniny zmniejszało stan zapalny jelit. Stąd maślan bywa rozważany jako wsparcie przy nieswoistych chorobach zapalnych jelit, zespole jelita drażliwego i tzw. zespole nieszczelnego jelita.

— U pacjentów, którzy mają zaburzenia funkcji jelit, przekładające się na zaburzenia mikrobioty, suplementacja maślanu ma na celu dokarmić kolonocyty, uszczelnić barierę jelitową, a co za tym idzie – poprawić skład mikrobioty — mówiła w rozmowie z WP abcZdrowie prof. dr hab. Ewa Stachowska, kierownik Katedry i Zakładu Żywienia Człowieka i Metabolomiki Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.

Działanie nie kończy się na jelicie. — Kwas masłowy wpływa na funkcje innych organów, regulując apetyt, funkcjonowanie centralnego układu nerwowego, regulując ekspresję enzymów produkujących mucynę, czyli warstwę śluzową na powierzchni jelita — podkreśla prof. Stachowska. „Gastroenterologia Praktyczna” dodaje, że SCFA regulują pH jelitowe, zwiększają wchłanianie wapnia, żelaza i magnezu oraz oddziałują na metabolizm glukozy i białek w wątrobie.

Dieta zamiast kapsułki

Maślan wytwarzają bakterie z rodzajów Clostridium, Eubacterium, Roseburia oraz gatunek Faecalibacterium prausnitzii — pod warunkiem, że dostaną paliwo. Dostarczają go pełnoziarniste zboża, warzywa i owoce. Razowe pieczywo, grube kasze, płatki pełnoziarniste, brązowy ryż, strączki, kiszonki i owoce z naszej strefy klimatycznej podnoszą poziom tego związku. Produkcji sprzyjają też fruktooligosacharydy z cebuli, czosnku, porów, szparagów, karczochów i bananów. Niektóre sery dojrzewające i masło klarowane zawierają kwas masłowy wprost, ale decydujące pozostają błonnik i skrobia oporna.

Przeciwwskazania

— Osoby z biegunkową postacią jelita drażliwego będą miały maślanu sodu w kale za dużo, z zaparciową (postacią jelita drażliwego) mają go z reguły za mało. Więc przy biegunkach może trzeba troszeczkę uważać — powiedziała dr n. med. Magdalena Cubała-Kucharska, specjalistka medycyny rodzinnej, członkini Polskiego Towarzystwa Żywieniowego i założycielka Instytutu Medycyny Integracyjnej Arcana.

Lekarka zwraca też uwagę, że u osób z otyłością stężenie maślanu bywa wyższe niż u szczupłych, więc suplementacja bez wcześniejszej diagnostyki może nic nie dać. Preparatu nie zaleca się kobietom w ciąży i karmiącym piersią ani osobom z nadwrażliwością przewodu pokarmowego na błonnik lub składniki produktu.